ایرفا irfa rahbord journal راهبرد علمی پژوهشی پژوهشکده تحقیقات راهبردی علوم سیاسی مقاله علمی مجمع تشخیص مصلحت نظام
Document Type : Original Article
Article Title Persian
Authors Persian
تحولات فزاینده در اقتصاد سیاسی بینالملل و ظهور تدریجی نظم چندقطبی، تلاش قدرتهای نوظهور برای کاهش وابستگی به پترودلار را تشدید کرده است. با وجود علاقه مشترک این کشورها به دلارزدایی، مطالعات موجود اغلب تنوع راهبردهای آنان را نادیده گرفته و قدرتهای نوظهور را بهعنوان گروهی همگن در نظر میگیرند. این پژوهش بررسی میکند که چگونه جهتگیری بینالمللی چین، روسیه، هند و ایران، راهبردهای دیپلماسی انرژی آنها را برای کاهش اتکا به دلار آمریکا شکل میدهد. این مطالعه این فرضیه را مطرح میکند که تفاوت در جهتگیری قدرتهای نوظهور نسبت به نظم بینالمللی معاصر، به شکلگیری راهبردهای متفاوت دیپلماسی انرژی و رویکردهای متنوع در زمینه کاهش وابستگی به پترودلار منجر میشود. برای آزمون این فرضیه، از روش مطالعه تطبیقی کیفی موردی و تحلیل اسنادی گزارشهای رسمی، اسناد سیاستی، ادبیات علمی و دادههای بینالمللی انرژی و مالی استفاده شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر یک از این کشورها راهبردی متمایز اتخاذ کردهاند. چین از طریق تجارت انرژی و ایجاد نهادهای مالی جایگزین، بینالمللیسازی رنمینبی را دنبال میکند؛ روسیه با بهرهگیری از سیاست پولی دولتی مبتنی بر فشار تحریمها، تسویهحساب با ارزهای محلی را گسترش میدهد؛ هند رویکردی عملگرایانه مبتنی بر امنیت انرژی و تنوعبخشی تدریجی به شیوههای پرداخت اتخاذ کرده است؛ و ایران بر دیپلماسی انرژی انطباقی مبتنی بر معاملات با ارزهای محلی و سازوکارهای مقاوم در برابر تحریمها تکیه دارد. این تفاوتها نشان میدهد که دیپلماسی انرژی ارتباط نزدیکی با اولویتهای ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی هر کشور دارد. پژوهش نتیجه میگیرد که قدرتهای نوظهور را نباید بهعنوان مقولهای همگن در نظر گرفت؛ بلکه رویکرد آنها به کاهش وابستگی به پترودلار، بازتابدهنده جهتگیریهای راهبردی متفاوت آنان نسبت به نظم بینالمللی است. از این رو، دلارزدایی را باید فرایندی تدریجی و متکثر و نه تلاشی هماهنگ برای جایگزینی نظام پولی موجود در سطح جهانی دانست.
Keywords Persian