ایرفا irfa rahbord journal راهبرد علمی پژوهشی پژوهشکده تحقیقات راهبردی علوم سیاسی مقاله علمی مجمع تشخیص مصلحت نظام
Document Type : Original Article
Article Title Persian
Authors Persian
گسترش رقابت فناورانه میان ایالات متحده و چین، زنجیرههای تأمین فناوری را از سازوکارهایی با کارکرد صرفاً اقتصادی به ابزارهایی برای اعمال قدرت ژئوپلیتیکی و امنیت ملی تبدیل کرده است. اگرچه پژوهشهای موجود به موضوعاتی نظیر رقابت فناوری، وابستگی متقابل، کنترل صادرات یا ژئواکونومی پرداختهاند، اما کمتر پژوهشی توانسته است با ارائه یک چارچوب نظری منسجم، رابطه علّی میان رقابت راهبردی دو قدرت، امنیتیشدن زنجیرههای تأمین فناوری و پیامدهای آن بر تحول اقتصاد سیاسی بینالملل را تبیین کند. بر همین اساس، سؤال اصلی پژوهش این است که امنیتیشدن زنجیرههای تأمین فناوری چگونه رقابت فناورانه ایالات متحده و چین را به تحول ساختاری اقتصاد سیاسی بینالملل پیوند میدهد؟ پژوهش حاضر با بهرهگیری از روشی نظامند، رهیافت سنتز نظری، سه رویکرد «تله توسیدید»، «وابستگی متقابل سلاحسازیشده» و «اقتصاد سیاسی بینالملل» را در قالب یک چارچوب مفهومی واحد تلفیق میکند. از منظر روششناختی، پژوهش بر استدلال قیاسی، تحلیل مفهومی و روش کتابخانهای استوار است و دادههای آن از طریق بررسی نظاممند کتابها، مقالات علمی معتبر، گزارشهای رسمی و اسناد راهبردی منتشرشده در فاصله زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ گردآوری و تحلیل شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که رقابت راهبردی آمریکا و چین از طریق امنیتیسازی زنجیرههای تأمین، وابستگیهای فناورانه را به اهرمهای ژئوپلیتیکی تبدیل کرده و با ابزارهایی همچون کنترل صادرات، تحریمهای فناوری، دوستسپاری، غربالگری سرمایهگذاری و ائتلافهای فناوری، بازآرایی شبکههای تولید و نوآوری جهانی را رقم زده است. در نتیجه، اقتصاد سیاسی بینالملل در حال گذار از منطق جهانیشدن مبتنی بر کارایی بازار به نظمی امنیتمحور و بلوکبندیشده است که در آن کنترل فناوری و زنجیرههای تأمین، مهمترین منبع قدرت و بازتوزیع نفوذ در نظام بینالملل محسوب میشود.
Keywords Persian