Document Type : Original Article
Subjects
Article Title Persian
Authors Persian
بحران قراباغ، مهم ترین و طولانی ترین مناقشه باقی مانده پس از فروپاشی شوروی در منطقه قفقاز است. باوجود ارائه راهحلها و مذاکرات انجامشده میان دولتهای جمهوری آذربایجان و ارمنستان، همچنین طرحها و نشستهای بازیگران منطقهای و بینالمللی، این بحران همچنان حلنشده باقی مانده است. این پژوهش درصدد پاسخ به این سوال است که میانجیگری به عنوان یکی از روش های حل و فصل اختلافات بین المللی در حقوق بین الملل چه نقشی در حل و فصل منازعات منطقه ای به ویژه منطقه قره باغ داشته است؟ و در پاسخ به این سوال فرضیه ای که مطرح شده به این صورت می باشد: با مطالعه آثار و منابع موجود به نظر می رسد میانجیگری به عنوان یکی از نیازهای اساسی و بنیادین حل و فصل اختلافات بین المللی نقش مهمی در کاهش اختلافات منطقه ای به ویژه در بحران قره باغ داشته است. بر اساس یافته های تحقیق در طی بحران قراباغ، بازیگران منطقهای و بینالمللی، دیدگاههای مختلفی درباره شیوههای حضور ایران در آسیای مرکزی و به خصوص قفقاز جنوبی مطرح کردهاند. در این بحران، ایران تاکنون سیاست بیطرفی درپیش گرفته است. با این حال همواره شاهد بودهایم که قدرتهای مداخلهگر ازجمله روسیه، امریکا و ترکیه سعی کرده اند نقش ایران را در منطقه تضعیف کنند، حال آنکه باید جمهوری اسلامی ایران را در موضع یکی از همسایگان مرزی بازیگری جدی و مهم در این بحران تلقی کرد. میانجیگری به عنوان یک رویه حقوقی و سیاسی برای حل و فصل اختلافات بین المللی از تاریخ طولانی در فرهنگ های مختلف از جمله فرهنگ اسلامی برخوردار می باشد. در این چارچوب جمهوری اسلامی ایران بنا بر آموزه های دینی و همچنین مصالح دولت اسلامی در دو مناقشه مهم بین المللی اقدام به میانجیگری کرده است. براین اساس جمهوری اسلامی ایران در مناقشه قره باغ با توجه به فراهم بودن زمینه میانجی گری، و آمادگی طرفین مناقشه، تلاش کرد با استفاده از پیشتوانه های فرهنگی و سوابق تاریخی مشترک با طرفیت مناقشه, از این ظرفیت ها جهت حل و فصل مناقشه بهره ببرد. نتایج تحقیق نشان می دهد که بحران قره باغ با توجه به چندلایه بودن، تداوم و پایداری بحران، تعدد بازیگران و تعقیب اهداف ژئوپلیتیکی خاص توسط میانجی گران ابعاد پیچیده ای به خود گرفته است. ایران نیز بر اساس ماتریس پیچیده بحران و نیز الزامات ژئوپلیتیکی خاص خود اهداف مختلفی را پیگیری می کند: از تشکیل ائتلاف سه گانه بین آذربایجان، ارمنستان و ترکیه جلوگیری کند، مانع از گسترش بحران به سمت مرزهای خود شود و در نهایت، نقش بازدارنده ای در باب حضور بازیگران فرامنطقه ای مانند اسرائیل و آمریکا در کنار مرزهای خود داشته باشد. روسیه بهعنوان یکی از بازیگران اصلی این صحنه، از آغاز و به نوعی در پیدایش و تداوم روند بحران مشارکت داشته است. هر چند روسیه با قرهباغ پیوند فضایی- جغرافیایی مستقیم ندارد، اما در منطقه نقش تعیین کنندهای دارد و خواهد داشت. روند فعلی حاکی از این است که روسیه پس از تلاشهای آمریکا برای کم رنگتر کردن نفوذ این دولت در قفقاز جنوبی بر فعالیتهای دیپلماتیک خود افزوده است و بعد از جنگ آگوست 2008 گرجستان در اوستیای جنوبی و کنترل اوضاع با جدیت بیشتری مسائل قفقاز را دنبال میکند.
Keywords Persian