درس آموخته‌های تحلیل تطبیقی راهبردهای ایالات‌متحده و فرانسه در حکمرانی هوش مصنوعی برای جمهوری اسلامی ایران

اسماعیلی, مصطفی; رکنی, امیرعباس

doi:10.22034/irfa.2026.245170

درس آموخته‌های تحلیل تطبیقی راهبردهای ایالات‌متحده و فرانسه در حکمرانی هوش مصنوعی برای جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

مصطفی اسماعیلی ¹

امیرعباس رکنی ²

¹ استادیار، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

² دانشجوی دکتری، امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

10.22034/irfa.2026.245170

چکیده

ایالات‌متحده و فرانسه به‌عنوان دو بازیگر کلیدی با تعلق به منظومه‌های گفتمانی متمایز (لیبرالیسم بازارمحور آمریکایی و قاره‌گرایی قانون‌محور اروپایی) رویکردهایی متفاوت در حکمرانی هوش مصنوعی اتخاذ کرده‌اند که بازتابی از رقابت راهبردی بر سر معماری نظم آینده فناوری محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد تحلیلی - تطبیقی و روش کیفی مبتنی بر تحلیل اسناد رسمی، راهبردهای ملی و چارچوب‌های سیاست‌گذاری، به بررسی و مقایسه تحولات و اقدامات ایالات‌متحده و فرانسه در بازه زمانی ۲۰22 تا ۲۰۲۵ می‌پردازد. نوآوری این مطالعه در آن است که با تلفیق تحلیل مفهومی و بررسی ساختاری - نهادی، شکاف‌های راهبردی دو مدل حکمرانی را شناسایی و پیامدهای بین‌المللی آن‌ها را در شکل‌دهی به قواعد جهانی هوش مصنوعی تبیین می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد ایالات‌متحده با تأکید بر پویایی بازار، خودتنظیمی صنعت و نقش تسهیل‌گر دولت، الگوی حکمرانی منعطف و نوآورانه‌ای را دنبال می‌کند و از طریق نفوذ شرکت‌های پیشرو و استانداردهای صنعتی، می‌کوشد مدل سبک‌تنظیم خود را در مقیاس جهانی تعمیم دهد. در مقابل، فرانسه در همسویی با اتحادیه اروپا، بر تنظیم‌گری پیش‌دستانه، سیاست صنعتی فعال و سرمایه‌گذاری کلان تمرکز دارد و الگویی قانون‌محور و ارزش‌مدار را پیش می‌برد که هدف آن صیانت از حاکمیت فناورانه و توسعه مسئولانه هوش مصنوعی است. نتایج تحلیل تطبیقی بیانگر آن است که این دو رویکرد، افزون بر تفاوت در فلسفه حکمرانی فناوری، در ساختار نهادی، شیوه تعامل با بخش خصوصی، میزان مداخله دولت و نوع مشارکت در ابتکارهای چندجانبه، واجد واگرایی‌های معنادار هستند.

کلیدواژه‌ها

حکمرانی هوش مصنوعی

سیاست صنعتی فعال

تنظیم‌گری مبتنی بر ریسک

خودتنظیمی صنعت

حکمرانی فناورانه

Agence Nationale de la Recherche. (n.d.). France 2030. https://anr.fr/en/france-2030/france-2030/

AI.gov. (2025, July). AI action plan. https://www.ai.gov/action-plan

Bradford, A. (2020). The Brussels effect: How the European Union rules the world. Columbia Law School Scholarship Archive. https://scholarship.law.columbia.edu/books/232/

Bradford, A. (2023). Digital empires: The global battle to regulate technology. Columbia Law School Scholarship Archive. https://scholarship.law.columbia.edu/books/367/

Carbone, M. (2021). Making a difference in multilateral negotiations: The European Union and the global agenda on aid effectiveness. Global Affairs, 7(4), 453–470. https://doi.org/10.1080/23340460.2021.1967183

Chun, J., Schroeder de Witt, C., & Elkins, K. (2024). Comparative global AI regulation: Policy perspectives from the EU, China, and the US. https://arxiv.org/pdf/2410.21279v1

Commission de l’intelligence artificielle. (2024, March). IA: Notre ambition pour la France. https://www.info.gouv.fr/upload/ media/content/0001/09/4d3cc456dd2f5b9d79ee75feea63b47f10d75158.pdf

Digital Skills and Jobs Platform. (2023, August 8). France - National strategy for AI. https://digital-skills-jobs.europa.eu/en/actions/national-initiatives/national-strategies/france-national-strategy-ai

EIF. (2023, February 12). What is ETCI? https://www.eif.org/ etci/about-etci/index.htm

Élysée. (2025). Sommet pour l’action sur l’intelligence artificielle. https://www.elysee.fr/emmanuel-macron/sommet-pour-laction-sur-lintelligence-artificielle

Élysée. (2025, February 11). Make France an AI powerhouse. https://www.elysee.fr/en/emmanuel-macron/2025/02/11/make-france-an-ai-powerhouse

Enseignement supérieur, recherche. (2024). La stratégie française en intelligence artificielle. https://www.enseignementsup-recherche.gouv.fr/fr/la-strategie-francaise-en-intelligence-artificielle-49166

Fischer, S.-C. (2022). France: A European pioneer in the geopolitics of technology. CSS Analyses in Security Policy, (302). Center for Security Studies, ETH Zürich. https://css.ethz.ch/ content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/center-for-securities-studies/pdfs/CSSAnalyse302-EN.pdf

Harris, L. (2025). Regulating artificial intelligence: U.S. and international approaches and considerations for Congress (No. R48555). Congressional Research Service. https://www.congress.gov/crs_external_products/R/PDF/R48555/R48555.2.pdf#:~:text=This%20report%20provides%20an%20overview%20of%20current%20federal,selected%20policy%20considerations%20and%20legislative%20options%20for%20Congress

Inria. (2024, July 11). Artificial intelligence and learning: Research at the heart of AI. https://www.inria.fr/en/artificial-intelligence-and-learning-research-heart-ai

Lafrance, C., & Wehrmann, B. (2024, June 4). IPCEI: Germany and France bet on joint EU platform for sustainable industry. Clean Energy Wire. https://www.cleanenergywire.org/factsheets/ipcei-germany-and-france-bet-joint-eu-platform-sustainable-industry

National Institute of Standards and Technology (NIST). (2025, May 5). AI risk management framework. https://www.nist.gov/itl/ai-risk-management-framework

Roberts, H., & Floridi, L. (2021). The EU and the US: Two different approaches to AI governance. Oxford Internet Institute. https://www.oii.ox.ac.uk/news-events/the-eu-and-the-us-two-different-approaches-to-ai-governance/

Roucy-Rochegonde, L. (2025, February). AI showcase pays off for France, but US tech scepticism endures. Institut français des relations internationales (IFRI). https://www.ifri.org/en/audio-media-external-article/ai-showcase-pays-france-us-tech-scepticism-endures

Schmidt, E., Catz, S., Chien, S., Clyburn, M., Darby, C., Ford, K., Griffiths, J. M., Work, R., Horvitz, E., Jassy, A., Louie, G., Mark, W., Matheny, J., McFarland, K., & Moore, A. (n.d.). The National Security Commission on Artificial Intelligence final report. https://assets.foleon.com/eu-central-1/de-uploads-7e3kk3/48187/nscai_full_report_digital.04d6b124173c.pdf

Secen, S. (2025, July 23). Competitive multilateralism and the future of global governance. E-International Relations. https://www.e-ir.info/2025/07/23/competitive-multilateralism-and-the-future-of-global-governance/

Shinego, W. (2025, April). Defense officials outline AI's strategic role in national security. DOD News. https://www.defense.gov/News/News-Stories/Article/article/4165279/defense-officials-outline-ais-strategic-role-in-national-security/

The White House. (2023, November 22). Blueprint for an AI Bill of Rights. https://bidenwhitehouse.archives.gov/ostp/ai-bill-of-rights/

Tréhu, J., & Ricart, R. J. (2024). Global AI governance: Key steps for transatlantic cooperation. The German Marshall Fund of the United States. https://www.gmfus.org/sites/default/files/2024-11/ECA%20AI%20POLICY%20REPORT%20VER%206%5B46%5D.pdf

United States Congress. (2022). Public law 117–167—Aug. 9, 2022 (Vol. 117, pp. 1366–1368) [Legislation]. https://www.congress.gov/117/plaws/publ167/PLAW-117publ167.pdf