ایرفا irfa rahbord journal راهبرد علمی پژوهشی پژوهشکده تحقیقات راهبردی علوم سیاسی مقاله علمی مجمع تشخیص مصلحت نظام
Iranian Review of Foreign Affairs

Iranian Review of Foreign Affairs

بازتعریف قدرت نرم در روابط ایران و بریتانیا: تحلیلی گفتمانی از دیپلماسی فرهنگی، تقابل رسانه‌ای و رقابت ژئوپلیتیکی

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان
دانشجوی دکتری مطالعات بریتانیا، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/irfa.2026.569620.1318
چکیده
در عصر جدید روابط بین‌الملل، قدرت نرم به‌عنوان مکملی راهبردی برای قدرت سخت، نقش فزاینده‌ای در سیاست خارجی ایفا می‌کند. این پژوهش با تمرکز بر روابط جمهوری اسلامی ایران و بریتانیا، در پی آن است که ظرفیت‌ها، ابزارها و چالش‌های مرتبط با اعمال قدرت نرم دو کشور را در بستر تاریخی و معاصر بازشناسی کند. سؤال اصلی پژوهش بر آن است که: قدرت نرم چگونه و با چه مؤلفه‌هایی بر شکل‌گیری یا تحول روابط سیاسی ایران و بریتانیا اثرگذار بوده است؟ فرضیه پژوهش بر این مبناست که در صورت بهره‌گیری هدفمند و بومی‌گرایانه از قدرت نرم، جمهوری اسلامی ایران می‌تواند ضمن کاهش شکاف‌های تاریخی، زمینه‌ای برای بازسازی تعاملات فرهنگی و دیپلماتیک فراهم آورد. روش پژوهش، کیفی و بر پایه تحلیل گفتمان انتقادی، همراه با تحلیل تطبیقی راهبردهای نرم‌افزاری دو کشور است. در چارچوب نظری از دیدگاه‌های جوزف نای درباره قدرت نرم استفاده شده و با گفتمان انقلاب اسلامی تطبیق یافته است. یافته‌ها در سه میدان کلیدی بررسی شده‌اند: نخست، در مناقشه هسته‌ای، که در آن رسانه‌ها و دیپلماسی عمومی به ابزار تقابل روایت‌ها تبدیل شدند؛ دوم، در بستر تحریم‌ها، که نشان داد چگونه ابزارهای اقتصادی می‌توانند به حوزه جنگ نرم وارد شوند؛ و سوم، در رقابت ژئوپلیتیکی منطقه‌ای، که در آن قدرت نرم بریتانیا از طریق نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای و قدرت نرم ایران از طریق شبکه‌های فرهنگی ـ تمدنی بازتولید شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که قدرت نرم، به‌ویژه در شرایط بی‌اعتمادی ساختاری، می‌تواند نقشی مؤثر در تلطیف فضا، اقناع افکار عمومی و تسهیل مسیرهای جدید دیپلماسی ایفا کند؛ مشروط بر آنکه با انسجام نهادی، راهبرد مشخص و مخاطب‌محوری فرهنگی همراه باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • تاریخ دریافت 08 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 14 بهمن 1404