ایرفا irfa rahbord journal راهبرد علمی پژوهشی پژوهشکده تحقیقات راهبردی علوم سیاسی مقاله علمی مجمع تشخیص مصلحت نظام
Iranian Review of Foreign Affairs

Iranian Review of Foreign Affairs

بازتعریف قدرت نرم در روابط ایران و بریتانیا: تحلیلی گفتمانی از دیپلماسی فرهنگی، تقابل رسانه‌ای و رقابت ژئوپلیتیکی

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان
محمد سمیعی
محمدهادی واعظ مهدوی
دانشجوی دکتری مطالعات بریتانیا، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/irfa.2026.569620.1318
چکیده
در عصر جدید روابط بین‌الملل، قدرت نرم به‌عنوان مکملی راهبردی برای قدرت سخت، نقش فزاینده‌ای در سیاست خارجی ایفا می‌کند. این پژوهش با تمرکز بر روابط جمهوری اسلامی ایران و بریتانیا، در پی آن است که ظرفیت‌ها، ابزارها و چالش‌های مرتبط با اعمال قدرت نرم دو کشور را در بستر تاریخی و معاصر بازشناسی کند. سؤال اصلی پژوهش بر آن است که: قدرت نرم چگونه و با چه مؤلفه‌هایی بر شکل‌گیری یا تحول روابط سیاسی ایران و بریتانیا اثرگذار بوده است؟ فرضیه پژوهش بر این مبناست که در صورت بهره‌گیری هدفمند و بومی‌گرایانه از قدرت نرم، جمهوری اسلامی ایران می‌تواند ضمن کاهش شکاف‌های تاریخی، زمینه‌ای برای بازسازی تعاملات فرهنگی و دیپلماتیک فراهم آورد. روش پژوهش، کیفی و بر پایه تحلیل گفتمان انتقادی، همراه با تحلیل تطبیقی راهبردهای نرم‌افزاری دو کشور است. در چارچوب نظری از دیدگاه‌های جوزف نای درباره قدرت نرم استفاده شده و با گفتمان انقلاب اسلامی تطبیق یافته است. یافته‌ها در سه میدان کلیدی بررسی شده‌اند: نخست، در مناقشه هسته‌ای، که در آن رسانه‌ها و دیپلماسی عمومی به ابزار تقابل روایت‌ها تبدیل شدند؛ دوم، در بستر تحریم‌ها، که نشان داد چگونه ابزارهای اقتصادی می‌توانند به حوزه جنگ نرم وارد شوند؛ و سوم، در رقابت ژئوپلیتیکی منطقه‌ای، که در آن قدرت نرم بریتانیا از طریق نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای و قدرت نرم ایران از طریق شبکه‌های فرهنگی ـ تمدنی بازتولید شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که قدرت نرم، به‌ویژه در شرایط بی‌اعتمادی ساختاری، می‌تواند نقشی مؤثر در تلطیف فضا، اقناع افکار عمومی و تسهیل مسیرهای جدید دیپلماسی ایفا کند؛ مشروط بر آنکه با انسجام نهادی، راهبرد مشخص و مخاطب‌محوری فرهنگی همراه باشد.
کلیدواژه‌ها
قدرت نرم
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
بریتانیا
دیپلماسی فرهنگی
تصویرسازی رسانه‌ای
موضوعات
Akbarzadeh, S., Ahmed, Z. S., & Ibrahimi, N. (2021). “Soft power, hard power dynamics: the case of Iran in Afghanistan.” British Journal of Middle Eastern Studies, 48(2), 1‑20. https://doi.org/10.1080/13530194.2021.1928479 ResearchGateScienceGate
Berinsky, A. (2015). “Public Opinion and International Conflict.” Emerging Trends in the Social and Behavioral Sciences Journal. https://emergingtrends.stanford.edu/files/original/593a3a008766e13e472e13c45655ee9361740817.pdf
Britannica. (2025). “1953 coup in Iran”. https://www.britannica.com/event/1953-coup-in-Iran
British Foreign Policy Group & UK Soft Power Group. (2021). “The future of UK soft power: Building a strategic framework.” University of Edinburgh. https://edwebcontent.ed.ac.uk/sites/ default/files/atoms/files/the_future_of_uk_soft_power_-_building_a_strategic_framework.pdf
Chatham House. (2025). “Competing visions of international order.” https://www.chathamhouse.org/2025/03/competing-visions-international-order/04-resistance-mantra-behind-irans-worldview
Deffi. (2025). Six-Month Report on the Suppression of Journalists and Media in Iran (First Half of 2025). https://www.deffi.org/en/ six-month-report-on-the-suppression-of-journalists-and-media-in-iran-first-half-of-2025/
Emami, S. (2023). Beyond Sanctions: The Resistance Economy as the Islamic Republic of Iran’s Policy Discourse for Economic Independence. Journal of World Sociopolitical Studies. (8).
Encyclopedia Britannica. (2016). ANGLO-IRANIAN RELATIONS iii. Pahlavi period. https://www.iranicaonline.org/articles/anglo-iranian-relations-iii/
Feizi, H. (2018). Discourse, Affinity and Attraction: A case study of Iran’s soft power strategy in Afghanistan (Master’s thesis, University of South Florida). USF Tampa Graduate Theses and Dissertations. https://digitalcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=8347&context=etd
Gov. UK. (2025). Iran-Israel conflict: Foreign Secretary's statement. https://www.gov.uk/government/speeches/iran-israel-conflict-foreign-secretary-statement
Gov. UK. (2025). National Security Strategy 2025: Security for the British People in a Dangerous World (HTML). https://www.gov.uk/government/publications/national-security-strategy-2025-security-for-the-british-people-in-a-dangerous-world/national-security-strategy-2025-security-for-the-british-people-in-a-dangerous-world-html
Greaves R. (2008). Iranian relations with Great Britain and British India, 1798–1921. In: Avery P, Hambly GRG, Melville C, eds. The Cambridge History of Iran. Cambridge University Press; pp. 374–425.
Iclg. (2025). France, UK, and Germany threaten snapback sanctions against Iran. https://iclg.com/news/22842-france-uk-and-germany-threaten-snapback-sanctions-against-iran
Martin, V. (2005). ANGLO-IRANIAN relations since 1800. Routledge. file:///C:/Users/Home/Downloads/ANGLO-IRANIAN_RELATIONS_SINCE_1800.pdf
Nandkeolyar, Saloni. (2025). Relation Of Public Opinion with Public Policy. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=5127775 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5127775
Nye, J.S. (2023). State Smart Power Strategies. In: Soft Power and Great-Power Competition. China and Globalization. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-99-0714-4_3
Nye, Joseph; S., Jr. (2013). Hard, Soft, and Smart Power in Andrew Cooper, Jorge Heine, and Ramesh Thakur (eds), The Oxford Handbook of Modern Diplomacy. https://doi.org/10.1093/ oxfordhb/9780199588862.013.0031
Policy Exchange. (2023). The Iran Question and British Strategy. https://policyexchange.org.uk/publication/the-iran-question-and-british-strategy/
Rafi, H; Qorbi, S.M.J; Danesh, H. (2023). Cultural sources of Iran’s soft power (Case study of 2025 Vision). Quarterly Journal of Islamic Revolution Studies, 20(67), 133–158. https://enghelab.maaref.ac.ir/article-1-1052-en.html
Rahdar, A.; Arian, M. (2022). The Public Diplomacy and Its Relationship with Efficient Governance in the Islamic Republic of Iran Based on the Theory of the Jurist’s Authority. Journal of Islamic Political Studies. (4). 131-163. https://jips.isca.ac.ir/ article_73512_d498de0b329c718ec90df764a23234b4.pdf
Rezaei, B., Reddy, R., Borens, A., Schmida, B., Morrison, N., Campa, K., & Carter, B. (2025, June 11). Iran update: June 11, 2025. Institute for the Study of War. https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-june-11-2025
Sadeghi, E. (2025). The effect of the resistance discourse of Iran's Islamic revolution on the Nigerian Islamic movement. Tarbiat Modares Journal of AAR, 1(2), 47-72. https://aar.modares.ac.ir/ article-13-75819-en.html
The Baron. (2024). The Sickness of the British Media. https://www.thebaron.info/the-barons-briefings/barons-briefing-the-sickness-of-the-british-media
The Conversation. (2025). UK foreign policy: the top five priorities for 2025. https://theconversation.com/uk-foreign-policy-the-top-five-priorities-for-2025-246624
Tribune. (2023). How Britain Crushed Democracy in Iran. https://tribunemag.co.uk/2023/08/how-britain-crushed-democracy-in-iran
UK Sanctions Notice. (2025). Update to UK Sanctions List. https://www.bvifsc.vg/sites/default/files/uk_sanctions_notice_14_april.pdf
Wainwright, D. (2019). A special relationship? American and British soft power in Iran, 1953–1960 (Doctoral dissertation, University of Reading). University of Reading Institutional Repository. https://centaur.reading.ac.uk/88757/1/22842667_ Wainwright_thesis.pdf
Wainwright, D. (2022). American and British soft power in Iran, 1953–1960. Cham: Palgrave Macmillan. https://doi.org/ 10.1007/978-3-030-88414-7

  • تاریخ دریافت 08 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 28 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 14 بهمن 1404