ایرفا irfa rahbord journal راهبرد علمی پژوهشی پژوهشکده تحقیقات راهبردی علوم سیاسی مقاله علمی مجمع تشخیص مصلحت نظام
Iranian Review of Foreign Affairs

Iranian Review of Foreign Affairs

تحلیل گفتمان‌های ایران‌شناسی معاصر بر مبنای دیدگاه نهادی و فردی: مطالعه موردی جنگ ایران-عراق در دانشنامه جهان اسلام اکسفورد

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان
گروه مطالعات ایران، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران
10.22034/irfa.2025.511904.1277
چکیده
ایران‌شناسی یا مطالعات ایران چند قرن پیشینه‌ دارد و در این مدت برخی جنبه‌های مطالعاتی و رویکردهای آن تغییراتی داشته و برخی دیگر ممکن است چندان تغییر نکرده باشند. در حال حاضر محققان مطالعات ایران در رویکردها و گفتمان‌های خاصی در این حوزه فعال هستند. هدف این پژوهش شناسایی انواع دیدگاه‌های احتمالی است که در حال حاضر بین ایران‌شناسان قابل تشخیص است؛ سپس بررسی می‌شود که آیا از این دیدگاه‌‎ها می‌توان به گفتمان[‌هایی] رسید که هر یک از آنها نیز تعریف و بازنمایی متفاوتی از ایران و مطالعات ایران ارائه می‌دهند. دانشنامه جهان اسلام اکسفورد نمونه‎ای از مطالعات ایران‌شناسی در دهه‌های اخیر است که به عنوان یک نهاد علمی، طیف متنوعی از محققان در آن مشارکت دارند. در این پژوهش، تحلیل تماتیک و تحلیل گفتمان انتقادی ون‌دایک روی مرتبط با جنگ ایران-عراق در این دانشنامه انجام شد. نتایج نشان می‌دهد در ایران‌شناسی به جای صرفا یک دوگانگی مبتنی بر شرق و غرب، می‌توان به چند رویکرد رسید، که نهادها و محققان هر دو در تشکیل آنها سهیم هستند. ممکن است برخی از این رویکردها همچنان در حوزه شرق‌شناسی، نوشرق‌شناسی، شرق‌شناسی وارونه و ... قرار گیرند، اما رویکردهای جدیدتر، نگاه سایر شرقیان و نگاه ایرانیان (در اینجا متمرکز بر دیاسپورای ایرانی) به ایران است. در این صورت با یک «فراشناخت» از ایران روبرو هستیم، در واقع ایران به سادگی و صرفاً به عنوان «خود» برای فقط ایرانی‌ها و «دیگری» برای فقط غربی‌ها تعریف نمی‌شود و در هر رویکرد این تعریف از «خود» و «دیگری» متفاوت است. این تفاوت‌ها در نهایت در گفتمان‌ها و خرده‌گفتمان‌های مطالعات ایران متجلی می‌شود، که تصاویری چندلایه از ایران می‌سازند و با تلفیق آنها می‌توان درک کامل‌تر و بهتری از ایران داشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • تاریخ دریافت 21 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 27 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 29 مرداد 1404