ایرفا irfa rahbord journal راهبرد علمی پژوهشی پژوهشکده تحقیقات راهبردی علوم سیاسی مقاله علمی مجمع تشخیص مصلحت نظام
Iranian Review of Foreign Affairs

Iranian Review of Foreign Affairs

جنگهای کانون پایه: شبکه های منطقه ای و دگرگونی تعارضات در غرب آسیا

نوع مقاله : Original Article

نویسنده
دانش آموخته دکتری روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ایران
10.22034/irfa.2026.580395.1324
چکیده
جنگ‌های شبکه‌ای یکی از نمودهای جهان شبکه‌ای‌شده هستند؛ با نگاهی به روند تحولات جنگ در قرن 21 میلادی، تغییرات اساسی الگوی جنگ در شبکه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مشخص می‌شود. یکی از موارد تأثیرگذار بر تغییرات جنگ اما مغفول‌ در عصر پیچیدگی- آشوب، سازه نظم است. این مقاله به دنبال پاسخ به این سوال است که سازه نظم بین‌الملل یا سازه‌ منطقه‌ای چگونه منجر به تغییر الگوی جنگ‌های نوین می‌شود. به دلیل نقش مهم عدم قطعیت در وضعیت پیچیدگی- آشوب در عرصه بین‌الملل، این مقاله با استفاده از روش ابداکشن ابتدا با نگاهی به تحولات تاریخی مقوله نظم بین‌الملل و جنگ، نوپدیدگی‌های این دو عرصه را مورد بررسی قرار می‌‌دهد. سپس با استفاده از نظریه پیچیدگی- آشوب و نگرش شبکه‌ای، تغییرات سازه نظم از وضعیت سلسله‌مراتبی به خوشه‌ای- شبکه‌ای را نتیجه گرفته و کانون‌های شبکه را به عنوان عناصری تأثیرگذار در شبکه معرفی می‌کند. در بخش یافته‌‌های پژوهش، با انتخاب شبکه منطقه‌‌ای غرب آسیا به عنوان مطالعه موردی، کانون‌های شبکه شناسایی و مؤلفه‌های کانونیت برای آنان بررسی شده و در ادامه در مقایسه تاریخی جنگ‌ها مشخص می‌شود که جنگ‌ها تحت تأثیر تغییر سازه نظم بین‌الملل، از حالت تمام‌عیار و با بازه زمانی مشخص، به حالت کانون‌پایه، محدود و با بازه زمانی طولانی تغییر کرده‌اند. در این وضعیت کانون‌ها به عنوان نقاط حیاتی شبکه، نقاط هدف جنگ‌های شبکه‌ای‌شده نیز هستند و جنگ‌ها از کانون، به دیگر نقاط شبکه سرایت می‌یابند. در این وضعیت بر خلاف گذشته، علاوه بر قدرت‌های مداخله‌گر، کانون‌های منطقه‌‌ای نیز نقشی تعیین‌کننده در جنگ‌افروزی، کنترل جنگ و تصمیم‌گیری‌های مهم در شبکه منطقه‌ای دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • تاریخ دریافت 15 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 19 خرداد 1405