پس از جنگ دوم قره‌باغ، همکاری‌های نظامی و امنیتی ترکیه و جمهوری آذربایجان افزایشی چشمگیر یافته است. این مقاله با تمرکز بر این همکاری‌های فزاینده، به بررسی پیامدهای آن بر توازن ژئوپلیتیکی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که «همکاری‌های نظامی ـ امنیتی ترکیه و جمهوری آذربایجان پس از جنگ دوم قره‌باغ چه تأثیری بر وزن ژئوپلیتیکی و امنیت ملی ایران دارد؟» بر پایه فرضیه‌ی اصلی، این همکاری‌ها با کاهش نفوذ سیاسی و ژئوپلیتیکی ایران، گسترش حضور نظامی و اطلاعاتی ترکیه در مرزهای شمال‌غربی و ترویج تفکرات پان‌ترکی، تهدیداتی چندوجهی را متوجه امنیت ملی ایران می‌سازند. پژوهش حاضر از روش کیفی و تحلیل اسنادی بهره گرفته و با بررسی منابع علمی، اسناد رسمی و گزارش‌های میدانی، ابعاد مختلف این مناسبات را در چارچوب نظری تلفیقیِ امنیت فیزیکی و هستی‌شناختی تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعمیق روابط نظامی و اطلاعاتی آنکارا و باکو، نظیر انتقال فناوری‌های پهپادی، برگزاری رزمایش‌های مشترک و تقویت ساختارهای امنیتی در قالب همکاری‌های مشترک، موجب محدود شدن نفوذ ایران در قفقاز جنوبی و تضعیف موقعیت ژئوپلیتیکی آن شده است. افزون بر این، گسترش گفتمان‌های قوم‌گرایانه در جمهوری آذربایجان و مناطق پیرامونی، چالش‌های هویتی تصاعدی برای ایران ایجاد کرده است. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از ضرورت تدوین راهبرد ملی جامع برای بازسازی توازن منطقه‌ای در قفقاز جنوبی و پاسداری از امنیت ملی ایران است؛ راهبردی که مؤلفه‌های نظامی، دیپلماتیک، اقتصادی و فرهنگی را به‌صورتی هم‌افزا دربرگیرد.