ایرفا irfa rahbord journal راهبرد علمی پژوهشی پژوهشکده تحقیقات راهبردی علوم سیاسی مقاله علمی مجمع تشخیص مصلحت نظام
Iranian Review of Foreign Affairs

Iranian Review of Foreign Affairs

سیاست امنیتی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در حوزه دریا

نوع مقاله : Original Article

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشکده راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام، تهران، ایران
10.22034/irfa.2025.219523
چکیده
موضوع و اهمیت بحث؛ جمهوری اسلامی ایران ۱۹۰ هزار کیلومترمربع گستره دریایی و بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر خطوط ساحلی دارد و حدود ۴۰ درصد از مرزهای آن دریایی است. از ضرورت­های مطرح در حوزه دیپلماسی دفاعی دریایی، آن است که با ارتقای قدرت دفاعی دریایی، حضور ناوگان‌های دریایی کشور به خارج از حوزه سرزمینی و آب‌های آزاد بین‌المللی گسترش پیدا کند. لذا رهبر معظم انقلاب(مدظله العالی) مکررا بر اهمیت استفاده از دریاها و همچنین بر تقویت نیروی دریایی تأکید کردند. مسأله پژوهش این است که سیاست امنیتی جمهوری اسلامی در حوزه دریا در سطوح منطقه­ای و فرامنطقه­ای و دستاوردهای آن در راستای توسعه دریامحور کدام است؟
نتایج؛ سیاست امنیتی منطقه­ای و فرامنطقه­ای جمهوری اسلامی ایران می­تواند خود را در قالب حضور و تقویت نیروی راهبردی دریایی (متشکل از ندجا و ندسا با  نقش مکمل) نمایان سازد که آثار آن عبارت است از: به اهتزاز درآوردن پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران در آب‌های دوردست، تأمین امنیت تردد کشتی‌های تجاری و نفتکش ایران با هدف برقراری امنیت پایدار دریایی بین‌المللی، حفظ و حراست از منافع ایران در آب‌های مورد علاقه و اثبات امکان حضور مقتدرانه نیروی دریایی در جاهایی که منافع جمهوری اسلامی ایران ایجاب کند، انتقال پیام صلح و دوستی به جهانیان و خنثی کردن پروژه ایران‌هراسی، ارتقای توان رزمی و توسعه شعاع عملیاتی یگان‌های شناور نیروی دریایی، ارزیابی سامانه آمادگی و خوداتکایی جمهوری اسلامی ایران در علم و فناوری، حضور در آب‌های مورد علاقه علی‌رغم تحریم‌های همه‌جانبه اقتصادی و نظامی، کسب تجربه­های نوین در ابعاد ناوبری و حقوق بین‌الملل دریایی با عبور از تنگه‌ها و آبراه‌های حساس و پرترافیک بین‌المللی و جمع‌آوری اطلاعات و ارزیابی توان رزمی و وضعیت گسترش استقرار نیروهای فرامنطقه‌ای، گسترش دایره دیپلماسی جمهوری اسلامی و برقراری امنیت برای رونق تجارت در شعاع­های همسایگی و بین­المللی، رشد فعالیت­های اقتصادی و کمک به تحقق توسعه دریامحور.
کلیدواژه‌ها

Ali Pour, Alireza (2018). Presenting the Theory of Maritime Civilization. 20th Iran Marine Industries Conference.
Ali Pour, Alireza (2020). Implementing the Theory of Maritime Civilization. 2nd Islamic Governance Conference, Tehran.
Amiri, Ali (2020). Role of the Navy in the Maritime Power of Iran. Geopolitics Quarterly, 16(1), 138–182.
Army Information Center. www.aja.ir
Azami, Hadi & Mousavi Zare, Javad (2016). Explaining Importance of the Sea in Iran’s Geopolitics. Research of Nations, 1(7).
Bergdahl Jonsson, Niklas (2008). Legal Issues on Self-Defense and Maritime Zones in Naval Operations. University of Lund.
Captain Gholamreza Rezaei (2022). Shabestan News Agency, December 5, 2022.
Cordesman, Anthony H. (2004). Iran’s Developing Military Capabilities. CSIS.
Dadiyar, Nasser; Pejohan, Alireza & Majdfar, Sohrab (2023). IRNA, May 21, 2023.
Elahi, Homayoun (2012). The Persian Gulf and Its Problems. Tehran: Ghoomes. (In Persian)
Hafez Nia, Mohammad Reza & Rumina, Ibrahim (2005). Geopolitical Capacity of SE Coast of Iran. Geography and Development, 3(6).
Haghshenass, Fariborz (2008). Iran’s Asymmetric Naval Warfare. Washington Institute.
Hawang, Karl (2008). Maritimity & Korean Blue Water Navy. Geopolitics Quarterly, 3(4).
Himes, Joshua C. (2011a). Iran’s Two Navies. Institute for the Study of War.
Himes, Joshua C. (2011b). Iran’s Maritime Evolution. CSIS.
Imami Meybodi, Ali & Esmaeili, Bashir (2008). China and Caspian Energy. Central Eurasia Studies, 1(2).
IRNA (Islamic Republic News Agency), various reports (2014, 2023).
Jahani Rad (Jahanirad), Hujatollah (2012). Role of Strategic Navy in Sea of Oman Security. 1st Makran Development Conference.
Karma Zadeh, Siamak & Abedini, Abdullah (2020). Legal Analysis of Grace 1 Seizure. Oceanography, 11(41).
Kraska, James (2011). Contemporary Maritime Piracy. Praeger.
Major General Gholamreza Rashid (2011). Speech at First Strategic Naval Conference. Bandar & Sea Journal.
Major General Alireza Tangsiri (2022). Operational Depth of IRGC Navy. Tasnim News.
Mousavi Jashni, Seyyed Sadrodi (2014). PG-Indian Ocean Geopolitics. Geopolitics Quarterly.
Nikonhad, Ayoub (2023). Achievements of Maritime Defense Diplomacy. Farheekhtegan, May 20, 2023.
Notes (2021). Iran’s Seizure of Stena Impero. Columbia J. of Transnational Law.
Office of Naval Intelligence (2009, 2017). Iran’s Naval Forces Reports.
Ports and Maritime Organization (2018). IMO Secretary-General Statement. October 23, 2018.
Ramazani, R. K. (1979). The Persian Gulf and the Strait of Hormuz. Sijthoff & Noordhoff.
Sadeghi, Ali; Shoushtari, S.M.J. & Zarghami, Barzin (2012). Strategic Navy: Necessities & Objectives. Makran Conference.
Sadr, Seyyed Attaullah (2011). Speech on Maritime Strategy. Bandar & Sea Journal.
Seyfi, Behzad & Hemmati, Seyyed Ebrahim (2020). Maritime Defense Diplomacy. Politics & IR Biannual, 4(7).
Shahriar Haidari (2020). Navy Ensures Gulf Security. Resalat Newspaper.
Sheikhzadeh et al. (2012). Cited in Seyfi & Hemmati (2020).
Statements of the Supreme Leader (Various Dates 2008–2022). Meetings with Naval Commanders / Army / Cabinet / Foreign Leaders.
Standish, John (2004). Persia and the Gulf. Tehran: Ney.
Tahani, Gholamreza (2009). Application of Maritime Power. Military Sciences Quarterly.
Admiral Habibullah Sayyari (2016). Mizan News Agency, July 18, 2016.
Admiral Shahram Irani (2022). Alef News, June 12, 2022.

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 05 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1403